فایده و سرّ غیبت

برای غیبت با توجه به مجموعه روایات و رهنمودهای معصومین علیهم‏السلام ، حکمت‏هایی ذکر شده است. از جمله اسرار غیبت آن است در دوره غیبت ملل جهان به تدریج برای ظهور آن مصلح حقیقی و سامان دهنده وضع بشر آمادگی علمی و اخلاقی و عملی پیدا می‏کنند؛ زیرا ظهور آن حضرت چون ظهور انبیا و سایر حجت‏های الهی نیست که مبتنی بر علل عادی و ظاهری باشد. روش آن حضرت در رهبری جهانیان مبنی بر حقایق و واقعیت‏ها و ترک تقیه خواهد بود و این امر نیاز به تکامل علوم و معارف و رشد فکری و اخلاقی بشر دارد؛ به طوری که استعداد عالم‏گیر شدن تعالیم اسلام و جهانی شدن حکومت قرآن فراهم باشد.

آزمون مردم

غیبت امام عصر(عج) سبب می‏شود تا نفاق پنهان عده‏ای آشکار، و ایمان حقیقی مؤمنان واقعی معلوم شود و مردم در کوره حوادث این دوران آزموده و خوب و بد آنها مشخص گردد. لذا وقتی از امام باقر علیه‏السلام پرسیدند فرج شما اهل بیت کی فرا خواهد رسید، حضرت فرمودند: این امر واقع نخواهد شد، مگر زمانی که شما غربال شوید و افراد آلوده و پاکان و مخلصان از همدیگر به طور کامل جدا شوند.

ظهور امام زمان(عج) و شروط آن

ظهور امام زمان(عج) متوقف بر شرط‏هایی است که از جمله آنهاست: وجود یاران فداکار و با ایمان که با تمام وجود آماده فداکاری در راه حاکمیت بخشیدن احکام الهی باشند و لحظه‏ای از پیروی دستور حجت الهی غفلت نکنند. شرط دیگر آمادگی فکری و اعتقادی توده مردم است که با شنیدن دعوت رهایی‏بخش امام زمان(عج)، با جان و دل پذیرا باشند و زمینه را برای هرچه بهتر و بیشتر فراهم شدن حکومت عدل جهانی آماده سازند.

علایم ظهور

گرچه برای ظهور امام زمان(عج) وقت خاصّی ذکر نشده، اما در لابلای روایات اهل‏بیت علیهم‏السلام به وقایعی به عنوان نشانه‏های ظهور اشاره شده است که مقارن یا به دنبال آن، ظهور حضرت مهدی(عج) واقع خواهد شد. این نشانه‏ها را از جهات مختلفی طبقه‏بندی می‏کنند. از بخش مهمّی از این علایم به عنوان نشانه‏های غیرحتمی ظهور یاد می‏کنند که تعداد آنها بیش از صدها مورد است که از جمله در یکی از روایات امام صادق علیه‏السلام به حدود 108 مورد تصریح شده است که برخی از آنها عبارتند از: فراگیر شدن ستم، پیدایش بدعت‏ها، بی‏توجهی به حق، گرایش به باطل، رو برتافتن از قرآن، بی‏احترامی به بزرگان، حرام شدن حلال و حرام شدن حلال، ترک امر به معروف و نهی از منکر، علنی شدن گناهان بزرگ، زیاد شدن خونریزی، سبک شمردن نماز، رقابت بر سر کسب‏های حرام و روی آوردن مردم به رشوه و سوگند دروغ و لهو و لعب.

چگونگی ظهور مهدی(عج)

وقتی زمان ظهور فرا رسد به دنبال ندایی آسمانی که مردم را به پیروی از حقّ دعوت خواهد کرد، حضرت مهدی(عج) در کنار خانه خدا ـ در میان رکن و مقام ـ حاضر می‏شود و از پیروان خود که حدود 313 نفرند بیعت می‏گیرد. آنگاه اوّلین سخنرانی خود را در کنار خانه خدا خطاب به مردم ایراد می‏کند و از جمله می‏فرماید: هرکس می‏خواهد آدم و شیث را ببیند اینک منم آدم و شیث. هرکس بخواهد نوح و سام و... ابراهیم و اسماعیل و... موسی و یوشع و... عیسی و شمعون و... محمّد و علی علیه‏السلام را ببیند اینک منم نوح و سام و... محمد و علی... آنگاه از تک تک کتاب‏های آسمانی از جمله تورات و انجیل و قرآن آیاتی تلاوت کرده، مردم را به پیروی کامل از احکام الهی فرا می‏خواند. به دنبال آن لحظه به لحظه، مردم به یاران آن حضرت می‏پیوندند. سپس به کمک امدادهای پنهان و پیدای الهی و حمایت مردم و فداکاری یاران با ایمان و مخلص، بعد از مبارزه با دشمنان، حکومت عدل جهانی را در سرتاسر عالم حاکمیت می‏بخشند.

وظيفه منتظران

تا آمادگی‏های فردی و اجتماعی در مردم ایجاد نگردد، حضرت مهدی(عج) قیام نمی‏کنند. بنابراین مهم‏ترین پرسش برای هر فرد مؤمن در دوران غیبت آن حضرت، این است که با انجام دادن چه اعمالی و متخلق شدن به چه اخلاقی، می‏توان به ظهور آن حضرت کمک کرد و اصولاً یک مسلمان، در دوران غیبت، چه وظایفی بر عهده دارد؟ در مجموعه سخنان معصومین علیهم‏السلام پاسخ‏های فراوانی به این پرسش، داده شده که به برخی از آنها اشاره می‏شود.

شناخت امام عصر(عج)

بی‏شک، شناخت، نخستین و مهم‏ترین گام در هر کاری است. به همین دلیل، یکی از اساسی‏ترین وظایف افراد در دوران غیبت، شناخت امام زمان(عج) است. تا انسان، شناخت درستی از ویژگی‏های امام(عج) نداشته باشد، نمی‏تواند از وظایف و مسؤولیت‏هایی که در زمینه پیروی از امام(عج) برعهده اوست، درک درستی داشته باشد. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: هرکس بمیرد و امام زمانش را نشناسد، به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است. امام حسن عسکری علیه‏السلام با معرفی حضرت مهدی(عج) به حضرت عبدالعظیم حسنی، فرمودند: فرزندم؛ محمد، امام و حجت خدا پس از من است. هرکس که بمیرد و او را نشناسد، به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است.

در انتظار ظهور

کسی که از بی‏عدالتی‏ها و نابسامانی‏ها ناراحت باشد، هرلحظه در انتظار ظهور منجی موعود جهانی خواهد بود؛ زیرا می‏داند تنها در صورت قیام شکوهمند آن حجت برحق الهی است که همه عوامل فساد و ظلم و تعدّی از بین خواهد رفت. امام صادق علیه‏السلام درباره فضیلت انتظار ظهور می‏فرمایند: منتظر امر ما همانند مجاهدی است که در راه خدا، در خون خود بغلتد.

امام علی علیه‏السلام نیز فرمودند: منتظر فرج باشید و از رحمت الهی هرگز ناامید نشوید. به راستی، بهترین اعمال در پیشگاه خداوند انتظار فرج است.

خودسازی و تهذیب نفس

چون دوران انتظار، دوره آمادگی است، فرد منتظر برای آنکه در شمار یاران آن حضرت در قلم آید، باید ازپیش، شایستگی‏های لازم را در خود فراهم آورد. با بی‏مبالاتی و آلودگی به گناهان نمی‏توان خود را شیعه نامید، تا چه رسد به اینکه خود را شیعه منتظر بنامیم. امام صادق علیه‏السلام فرمودند: شما جز با پرهیزگاری به ولایت ما نائل نمی‏شوید. همچنین می‏فرمایند: هرکس می‏خواهد از یاوران حضرت قائم(عج) شود، باید در حال انتظار، پرهیزگار باشد و به خصلت‏های نیکوی اخلاقی رفتار کند.

دعا برای تعجیل فرج

با توجه به نقش مهم دعا و جایگاه والای آن، پیروان واقعی امام زمان(عج) افزون بر تکلیف‏های دیگر، هر صبح و شام با تمام وجود، برای تعجیل فرج آن حضرت دعا می‏کنند. آنان از خداوند متعال درخواست می‏کنند که با ظهور هرچه سریع‏تر آن‏حضرت، دل‏های آنها را روشن سازد تا در سایه حکومت عدل جهانی آن حجت آخرین الهی، به سعادت واقعی دست یابند. وجود مبارک حضرت ولی‏عصر(عج) به شیعیان سفارش می‏کنند: «برای تعجیل در فرج و ظهور من، بسیار دعا کنید؛ زیرا فرج و گشایش کار شما در آن است».

پیروی از نایبان امام زمان علیه‏السلام

پیروی از فقهای جامع الشرایط، که کارشناسان احکام الهی در دوره غیبت‏اند، از وظایف مهم شیعیان است. این بزرگواران از سوی ائمه اطهار علیهم‏السلام به عنوان رهبران فکری و اعتقادی، برگزیده شده‏اند. اسحاق بن یعقوب از امام زمان(عج) می‏پرسد: در زمان غیبت شما، احکام و مشکلاتی که برای ما پیش می‏آید، از چه کسانی بپرسیم؟ حضرت در جواب ایشان می‏نویسند: در حوادثی که پیش می‏آید، به راویان احادیث ما (مجتهدان جامع‏الشرایط) مراجعه کنید؛ زیرا آنان، حجّت و نماینده من و من، حجّت خدا بر آنانم. امام صادق علیه‏السلام نیز می‏فرمایند: شما موظف‏اید در زمانی که به ما دسترسی ندارید، به فقها رجوع و به گفته آنها عمل کنید. مبادا قول آنها را ردّ کنید؛ زیرا ردّ قول آنها، ردّ ما و ردّ ما، ردّ خدا به شمار می‏آید.

آمادگی برای یاری امام زمان(عج)

یاران فداکار حضرت افزون بر اخلاص، ایمان، استقامت و جان‏فشانی، از امدادهای غیبی نیز برخوردار خواهند شد. البته همه کارها با امدادهای غیبی انجام نخواهد شد. بنابراین، فراهم شدن همه زمینه‏های یاری آن‏حضرت به ویژه آمادگی‏های نظامی، از مهم‏ترین وظایف به شمار می‏آید. امام صادق علیه‏السلام می‏فرمایند: همه شما باید برای خروج حضرت قائم(عج) آماده باشید؛ گرچه این کار را با تهیه یک تیر انجام دهید.

راهنمایی مردم در مسایل اعتقادی

در دوران بسیار خطیر غیبت، به دلیل پیدایش شبهه‏ها و خطرهایی که باورهای دینی مردم را تهدید می‏کند، دینداری و پایبندی به احکام الهی، بسیار مشکل خواهد بود. از این‏رو یکی از مهم‏ترین وظایف قشر آگاه و اندیشمند جامعه، آن است که از مرزهای عقیدتی دفاع کنند و به پرسش‏ها و شبهه‏های فکری و اعتقادی، پاسخ‏های مناسبی بدهند. امام باقر علیه‏السلام در اشاره به اهمیت و فضیلت چنین عملی می‏فرمایند: کسانی که سرپرستی یتیمان آل محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله را عهده‏دار شوند ـ یتیمانی که از امامشان جدا شده‏اند و در دست شیاطین و دشمنان اهل‏بیت علیهم‏السلام گرفتارند ـ و آنها را نجات دهند و از سرگردانی رها سازند، در پیشگاه الهی از درجات بسیار بالایی برخوردار خواهند شد.

دوست داشتن امام عصر(عج)

یکی از تکالیف انسان‏ها در برابر وجود امام زمان(عج) لزوم تحصیل محبّت آن حضرت است؛ زیرا این تکلیف، مردم را به تلاش برای شناخت بیشتر وامی‏دارد. از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است: خداوند، تبارک و تعالی، در شب معراج به من وحی فرمود: ای محمّد، اگر هرکدام از بندگانم، مرا آن قدر عبادت کند که از شدّت عبادت در آستانه مرگ قرار گیرد، اما ولایت شما اهل‏بیت را نداشته باشد و در آن حال بمیرد، به جهنم خواهد رفت... آن گاه نور تک تک ائمه را به من نشان داد. هنگامی که نوبت به حضرت قائم(عج) رسید، فرمود: این قائم(عج) است... او را دوست بدار؛ زیرا من او و کسانی که او را دوست می‏دارند، دوست دارم.

محزون بودن در فراق امام زمان(عج)

یکی از ابعاد مسلم در سیره ائمه اطهار علیهم‏السلام ، ندبه و اظهار اندوه شدید در فراق حضرت مهدی(عج) است. این امر در نوع خود، نوعی آموزش به پیروان راستین مکتب اهل‏بیت علیهم‏السلام است. گروهی از یاران امام صادق علیه‏السلام ایشان را دیدند که مانند پدری فرزند مرده، با دلی سوزان در فراق عزیزی گریه می‏کند و می‏فرماید: ای آقای من، غیبت تو، خواب از چشمانم ربوده و زمین را بر من تنگ کرده است... چون دقت کردند، دریافتند که آن‏حضرت به یاد سختی فراق دوران غیبت فرزند خود؛ حضرت مهدی(عج)، چنین ناله و ندبه می‏کنند.

اقتدا به امام زمان علیه‏السلام

هنگامی که انسان، کسی را به عنوان امام معصوم، مقتدای خود قرار داد، باید در همه رفتارها و کردارها از او پیروی کند. یکی از ویژگی‏های حضرت مهدی(عج) بی‏اعتنایی به دنیا و ساده‏زیستی است. آیا فردی که غرق در لذت‏های دنیوی است، می‏تواند ادعا کند که من پیرو امام عصر(عج) هستم. بارزترین صفت امام زمان(عج)، عدالت و دادگستری است. آیا کسی که به بندگان خدا، ستم روا می‏دارد، می‏تواند ادعای شیعه بودن آن حضرت را داشته باشد؟ پیامبر اکرم(ص) می‏فرمایند: خوشا به حال آن کس که قائم اهل‏بیت(عج) را درک کند، در حالی که در زمان غیبت آن حضرت به او تأسی داشته است.

استقامت و پایداری

در دوران غیبت، فتنه‏ها و گرفتاری‏های بسیار زیادی رخ می‏دهد. به گونه‏ای که به توصیف امام(عج)، دین‏داری و پاسداری از ایمان و اعتقاد همانند کندن خار با دست برهنه یا نگه داشتن سنگ گداخته از آتش در دست است. بنابراین، پایداری در ارزش‏های اعتقادی و آلوده نشدن به آلایش‏های زمانه، از وظایف مهمّ افراد منتظر است. پیامبر اکرم(ص) در تشویق به این امر مهم می‏فرمایند: خوشا به حال شکیباپیشه‏گان دوران غیبت مهدی(عج)! خوشا به حال آنانی که در چنین اوضاع سختی در راه اهل‏بیت علیهم‏السلام ثابت‏قدم و استوار می‏مانند. حضرت سجاد علیه‏السلام نیز می‏فرمایند: کسی که در دوران غیبت بر ولایت ما ثابت قدم بماند، پاداش هزار شهید همچون شهدای بدر و احد را خواهد داشت.

تولی و تبرّی

دوست داشتن دوستان خدا و اهل‏بیت علیهم‏السلام و دشمن داشتن دشمنان و بدخواهان آنها، از تکلیف‏های عمومی مسلمانان است. اما رعایت این تکلیف در دوران غیبت، ضرورت بیشتری پیدا می‏کند؛ زیرا بدین ترتیب تا حدی، از رنج‏ها و گرفتاری‏های پیروان اهل‏بیت علیهم‏السلام کاسته می‏شود. امام باقر علیه‏السلام می‏فرمایند: پیامبر اکرم(ص) می‏فرمودند: خوشا به حال کسی که دوستان قائم اهل‏بیت را در دوران غیبت دوست بدارد و با دشمنان آن حضرت به مخالفت برخیزد. چنین کسی از دوستان و محبان من است و در روز قیامت از بهترین افراد امّت من به شمار خواهد آمد.

تلاش برای اصلاح جامعه

اهتمام به مسایل جامعه با امر به معروف و نهی از منکر یکی از مهم‏ترین تکلیف‏های مردم در جامعه اسلامی است. کناره‏گیری از جمع و بی‏اعتنا بودن به مسائل اجتماعی و سرنوشت دیگران ناپذیرفتنی است. پیامبر اکرم(ص) می‏فرمایند: هرکس که شب را به صبح برساند و به اصلاح امور مسلمانان اهتمام نورزد، مسلمان نیست. یکی از اهداف قیام امام زمان(عج)، در آخرالزمان از بین بردن ستم و برقراری عدالت همگانی در سرتاسر جهان است. آیا می‏توان تصور کرد که انسانی که خود را پیرو آن‏حضرت می‏داند، برای اصلاح جامعه گامی برندارد؟

رعایت حقوق اختصاصی امام زمان(عج)

حقوق خاصی برای امام زمان(عج) در نظر گرفته شده که هر فرد مؤمنی در حد توان باید در دوره غیبت به آنها نظر داشته باشد. به برخی از آنها اشاره می‏شود:

الف ـ به پا خاستن هنگام ذکر نام یا القاب آن حضرت: سیره شیعیان در طول تاریخ، برخاستن به هنگام شنیدن نام مخصوص آن حضرت بوده است. درباره خاستگاه این سیره نقل می‏کنند: روزی در مجلس امام صادق علیه‏السلام ، یادی از امام زمان(عج) شد. امام صادق علیه‏السلام با تمام قد از جای خود برخاستند. همچنین روایت شده است که هرگاه در حضور امام رضا علیه‏السلام ، نامی از آن حضرت به میان می‏آمد، آن حضرت از جای خود بلند می‏شدند، دست‏های مبارکشان را بر سر می‏نهادند و می‏فرمودند: خدایا، در فرجش تعجیل بفرما و قیامش را آسان کن.

ب ـ دعا برای امام عصر(عج): دعا در فرهنگ اسلامی، از عوامل مهم توجه و عنایت خاص خداوند به انسان است. در قرآن آمده است: اگر دعای شما نبود، خداوند به شما توجّهی نمی‏کرد. این مسئله در زمان غیبت اهمیت بیشتری می‏یابد. به ویژه آنکه ائمه اطهار علیهم‏السلام همیشه مردم را به دعا برای سلامتی امام زمان(عج)، عزت، نصرت و تعجیل در ظهورش، فرا می‏خواندند. یونس بن عبدالرحمن می‏گوید: حضرت رضا علیه‏السلام همواره به دعا برای صاحب‏الامر(عج) توصیه می‏کردند.

ج ـ صدقه دادن به نیابت از امام زمان: یکی از نشانه‏های مهم مودّت و دوستی امام زمان(عج)، مقدم داشتن آن‏حضرت بر خود در همه کارهاست. سید بن طاوس در کتاب کشف المحجة در ضمن سفارش‏هایی به فرزند خود می‏نویسد: در پیروی و وفاداری و دلبستگی به امام زمان(عج) آن گونه باش که خداوند و رسول صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و پدران آن حضرت و خود او، از تو می‏خواهند. هنگامی که نمازهای حاجت را به جای می‏آوری، حوایج آن بزرگوار را برخواسته‏های خود مقدم بدار. صدقه‏دادن از سوی آن جناب را پیش از صدقه‏دادن از سوی خودت و عزیزانت قرار بده. دعا برای آن حضرت را بر دعا برای خودت مقدم بدار. خلاصه، در هرکار خیری که مایه وفای به حق آن حضرت است، آن بزرگوار را مقدم بدار؛ زیرا این کار سبب احسان و توجه بیشتر آن حضرت به تو می‏شود.

د ـ وسیله توسل و طلب شفاعت از خدا: ائمه اطهار علیهم‏السلام اسماء حسنایِ الهی‏اند. خداوند هم دستور داده است که بندگانش، او را با اسماء حسنایش بخوانند. در نتیجه، یکی از بهترین و کامل‏ترین راه‏های توسل و حاجت خواستن از خداوند، شفیع قراردادن اهل‏بیت عصمت علیهم‏السلام است. حضرت رضا علیه‏السلام در این زمینه فرموده‏اند: هرگاه گرفتاری و سختی‏ای بر شما وارد شد، با توسل به ما از خدای عزوجل، کمک بخواهید. در چگونگی توسل به امام عصر(عج) نیز چنین وارد شده است: بارخدایا، من از تو می‏خواهم به حق ولی و حجتت؛ امام زمان(عج)، که مرا در همه امور یاری کنی و به احترام او، همه بدی‏ها را از من دور سازی...

خواندن دعای توفیق شناخت حجت

زُراره می‏گوید: به امام صادق علیه‏السلام عرض کردم: فدایت شوم! اگر من، دوره‏ی غیبت را درک کردم، چه بکنم؟ حضرت فرمودند: ای زراره، اگر آن دوره را درک کردی، همیشه این دعا را بخوان: «خدایا، خودت را به من بشناسان؛ زیرا اگر خودت را به من نشناسانی، پیامبرت را نخواهم شناخت. خدایا، رسولت را به من بشناسان؛ زیرا اگر او را به من نشناسانی، حجت و ولیّت را نخواهم شناخت. خدایا، حجتت را به من بشناسان؛ زیرا اگر حجتت را به من نشناسانی، در دینم گم‏راه خواهم شد.

گسترش عدالت

برقراری عدالت در سرتاسر عالم و ریشه کن کردن بیداد و تبعیض و بی‏عدالتی از اهداف اصلی حکومت حضرت مهدی(عج) است. به این دست‏آورد مهم، در اغلب روایت‏هایی که از اهل‏بیت علیهم‏السلام رسیده، تصریح شده است و حتی در این روایات بر دعوت به توحید و مبارزه با شرک و کفر به اندازه ایجاد عدالت و اجرای آن تأکید نشده است. در سخنی از امام رضا علیه‏السلام آمده است: خداوند متعال به دست حضرت مهدی(عج) زمین را از هر ستمی پاک می‏کند و احدی جرأت ستم کردن به دیگری را پیدا نخواهد کرد.

رفاه و آسایش

یکی از دست‏آوردهای حکومت امام زمان(عج) رفاه و آسایش عمومی است. این امر زمینه رشد و تعالی معنوی و فکری افراد را فراهم خواهد ساخت. پیامبر اکرم(ص) در اشاره به این امر می‏فرماید: «وقتی در امت من مهدی علیه‏السلام قیام کند... در زمان او مردم به نعمت‏هایی دست می‏یابند که در هیچ زمانی به آنها دست نیافته‏اند. آسمان باران خود را بر آنها فرو می‏فرستد و زمین برکاتش را آشکار می‏سازد».

اجرای اصل مساوات

یکی از برنامه‏های حکومت امام مهدی(عج) اجرای کامل اصل مساوات است که به برکت آن زمینه تعدیل ثروت‏ها فراهم می‏شود و کالاهای مورد نیاز مردم به صورت عادلانه در بین همه افراد تقسیم خواهد شد و از تراکم ثروت و احتکار جلوگیری می‏شود. در پی اجرای این برنامه هیچ فرد محتاج و تهیدستی باقی نخواهد ماند.

حکومت فراگیر

در زمان امام زمان(عج) حکومت واحد جهانی تحقق پیدا خواهد کرد. روشن است که این کار تنها از طریق برطرف شدن زمینه‏های اختلاف و کشمکش میسّر است. در آن دوره همه انسان‏ها همانند افراد یک خانواده بر اساس صفا و صمیمیّت با یکدیگر رفتار خواهند کرد. در اشاره به فراگیری حکومت امام زمان(عج)، در روایتی از رسول خدا(ص) این‏گونه آمده است: سوگند به آن خدایی که مرا به پیامبری مبعوث کرده است، اگر جز یک روز از عمر دنیا باقی نماند، خداوند آن روز را به اندازه‏ای طولانی خواهد ساخت که مهدی(عج) قیام کند و حکومت او شرق و غرب عالم را فرا گیرد.

حاکمیت محرومان

در حکومتی که امام مهدی(عج) آن را بنیان‏گذاری خواهد کرد، زمام امور در دست طبقات محروم و مستضعف جامعه خواهد بود و طبقه اشراف و مستکبران که همواره از قبول حقّ و عدالت در طول تاریخ خودداری کرده‏اند و همیشه بر اثر خوی برتری‏جویی و سلطه‏طلبی در مقابل حرکت‏های اصلاحی انبیا و اولیا ایستاده‏اند در حکومت حضرت جایگاهی نخواهند داشت و آیه پنج سوره قصص با تعبیر «ما اراده کرده‏ایم که بر مستضعفان منّت نهاده، آنها را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم»، به صراحت از امامت و فرمانروایی مستضعفان و فرودستان در دوره ظهور امام زمان(عج) سخن می‏گوید و نوید پایان دوره ستم و تعدّی و حاکمیت مظلومان را می‏دهد. واضح است که وعده خداوند اگرچه دیر تحقق پیدا کند، تخلّف‏ناپذیر است.

رشد فضایل اخلاقی

وقتی حکومت موعود جهانی مستقر شد، در پی رهنمودها و تربیت و ارشاد امام(عج)، سجایای اخلاقی شکوفا می‏شود و رذایل اخلاقی از جامعه رخت برخواهد بست. علی بن ابی طالب علیه‏السلام تصریح می‏کنند که وقتی قائم آل محمد(ص) قیام کنند کینه و عداوت از دل انسان‏ها پاک خواهد شد و آنها چون برادران صمیمی با کمال آرامش و امنیت و صفا و صمیمیت در کنار یکدیگر زندگی خواهند کرد...

گسترش دانش

یکی از ویژگی‏های حکومت حضرت مهدی(عج) گسترش بی‏نظیر دانش است. امام صادق علیه‏السلام می‏فرمایند: دانش 27 حرف است. تمام آنچه پیامبران الهی به بشر عرضه کرده‏اند تنها دو بخش از این 27 بخش علم است و مردم از اوّل خلقت تا به امروز تنها با دو بخش از علوم آشنایی دارند. هنگامی که قائم ما قیام کنند 25 بخش دیگر علم را بر مردم عرضه می‏کند، آن را گسترش می‏دهد. بنابراین این مایه پیشرفت‏های مهم علمی و همین‏طور پیشرفت‏های دیگری که تا زمان ظهور آن حضرت تحقق خواهد یافت، در مقابل رشد علوم در زمان حکومت حضرت مهدی(عج) بسیار ناچیز خواهد بود.

امنیت بی‏سابقه

امام زمان(عج) در مدت کوتاهی پس از ظهور، از طریق اجرای عدالت امنیت را در سرتاسر جهان حاکمیت خواهد بخشید. واضح است که وقتی مردم از هر حیث تأمین شدند و ثمره کوشش‏هایشان بی کم‏وکاست به خود آنها رسید، پدیده شوم استثمار و بهره‏کشی از بین خواهد رفت و زمینه برای امنیّت همه‏جانبه فراهم می‏شود.

امام علی بین ابی‏طالب علیه‏السلام در اشاره به این واقعیت می‏فرمایند: چون قائم ما قیام کند هر زن در آن زمان، با همه زیب و زیورِ خویش، فاصله عراق تا شام را بدون کوچک‏ترین ترسی به تنهایی خواهد پیمود.

پیشرفت قضاوت

در دوره حکومت امام زمان(عج) به علت استفاده از ابزارهای پیشرفته علمی و به کار گرفتن افراد امین و توانا در پست‏های قضایی، حدود الهی به طور کامل اجرا خواهد شد و به اندازه سر سوزنی به کسی ظلم نخواهد شد و حق کسی ضایع نخواهد گشت.

امام باقر علیه‏السلام در این باره می‏فرمایند: پس از ظهور مهدی(عج) هیچ حقی از کسی بر عهده دیگری نخواهد ماند مگر آنکه آن حضرت آن را باز ستانده، به صاحبش خواهد داد.

تقسیم اموال

وقتی دارایی‏ها در اختیار امام زمان(عج) قرار گرفت، آن حضرت با در نظر گرفتن نیازهای افراد به هرکس به اندازه‏ای که نیاز دارد، خواهد بخشید. امام باقر علیه‏السلام می‏فرمایند: «هنگامی که قائم اهل بیت قیام کند، بیت‏المال را به گونه‏ای یکسان و عادلانه در میان مردم قسمت خواهد کرد و به مردم خواهد فرمود: بیایید از این اموال به میزانی که نیاز دارید بردارید و این همان چیزی است که برای آن پیوند خویشاوندی را قطع می‏کردید و برای به دست آوردن آن مرتکب گناه شده، حتی به خون‏ریزی و قتل و جنایت دست می‏زدید... او به گونه‏ای در بخشش اموال سعه صدر و بزرگواری نشان خواهد داد که تا به آن روز کسی چنان رفتاری نداشته است».

حضرت مهدی(عج) پس از استقرار حکومت عدل جهانی تمام ویرانی‏های ناشی از حاکمیت طاغوت‏های ستمگر را آباد می‏سازد و اثری از خرابی و ویرانی باقی نخواهد گذاشت. راه‏ها و جاده‏ها را گسترش داده، مقررات خاص در این باره وضع خواهد فرمود. در روایتی از امام باقر علیه‏السلام نقل شده است که در زمان حکومت حضرت مهدی(عج) در روی زمین هیچ ویرانی نمی‏ماند مگر آنکه آباد می‏شود. همچنین در روایت آمده است که در آن هنگام راه‏های اصلی را بیش از پیش گسترش خواهند داد.

پاک‏سازی روی زمین از وجود ظالمان

یکی از رسالت‏های مهم حضرت مهدی(عج) پاک‏سازی زمین از لوث وجود ستمگران است؛ به طوری که برخی از یاران امام(عج) به علت ظاهربینی و ساده‏لوحی از شدت عمل حضرت نسبت به ستمگران تعجب می‏کنند؛ غافل از آنکه بدون از بین رفتن آنها عدل و داد در جامعه حاکمیت پیدا نمی‏کند؛ به عبارت دیگر مبارزه بی‏امان و قاطع آن حضرت با افراد متجاوز و ستمگر همانند انجام دادن عمل جراحی برای رفع غده خطرناک سرطانی در بدن است که از این طریق امکان پاک‏سازی همه جانبه جامعه فراهم می‏شود.

احیای احکام اسلام

حضرت شیوه درست بهره‏برداری از احکام را به مردم می‏آموزند و آن بخش از کتاب و سنت را که متروک و منزوی شده زنده می‏کنند. امام صادق علیه‏السلام در این باره می‏فرمایند: «خداوند اسلام را پس از خوار شدن بدو عزّت خواهد بخشید و پس از متروک ماندن احکام آن دوباره آن را زنده می‏کند و هرگونه بدعتی را به دست مهدی(عج) از بین خواهد برد و گمراهی را نابود و سنت‏های اصیل را زنده خواهد ساخت».

توسعه صنعت و فناوری

در روایات مربوط به وقایع دوران حکومت حضرت مهدی(عج) به مسائلی اشاره شده که هریک حکایت از پیشرفت فوق‏العاده فناوری و صنعت در آن زمان دارد. امام صادق علیه‏السلام می‏فرمایند: وقتی که قائم ما قیام کند، خداوند قدرت شنوایی و بینایی شیعیان ما را افزایش می‏دهد؛ به گونه‏ای که از فاصله دور او با شیعیانش سخن می‏گوید و آنان سخنش را می‏شنوند و حضرت را می‏بینند. پیامبر اکرم(ص) می‏فرمایند: در آن هنگام زمین در کمتر از یک چشم به هم زدن پیموده می‏شود؛ به گونه‏ای که اگر کسی از آنان بخواهد شرق یا غرب زمین را در ساعتی بپیماید این کار در کمترین زمان ممکن میسر خواهد بود.

زیارت و دعاهای انتظار

سلام بر تو

در بخشی از زیارت آل یس آمده است:

... سلام بر تو ای پرچم برافراشته و ای دانش سرشار و ای رحمت و پناه گسترده خداوندی. سلام بر تو آن گاه که بر می‏خیزی و آن گاه که می‏نشینی. سلام بر تو آن گاه که قرآن می‏خوانی و به تفسیر آن می‏پردازی. سلام بر تو آنگاه که به نماز می‏ایستی و قنوت می‏خوانی و درود بر تو آن لحظه که به رکوع و سجده می‏روی. سلام بر تو در آن هنگام که به ستایش خدا و استغفار می‏پردازی. سلام بر تو در شامگاهان و صبحگاهان... سلام بر تو ای پیشوای ایمنی‏بخش. سلام بر تو ای مقدم بر خلق و ای کسی که آرزوی مشتاقانی... مولای من، نگون‏بختا کسی که با شما به مخالفت برخیزد و زهی سعادتِ آن که به طاعت شما گردن نهد!... مولای من، تو را دوست می‏دارم و از دشمنانت بیزارم. حق آن است که شما بپسندید و باطل آن است که شما ناپسند می‏دارید. کار نیک آن است که شما به آن امر کنید و کار زشت آن است که شما از آن باز دارید...

درود بر قیام کننده به عدل

بار پروردگارا، بر محمد بن حسن، امام زمان(عج)، که حجتت در روی زمین و جانشینت در شهرها و دعوت کننده خلق به راه تو و مجری عدالت و برانگیزاننده مردم به سوی اوامر توست درود بفرست. او دوست و سرپرست مؤمنان و نابودکننده کافران و روشن‏کننده تاریکی‏ها و آشکارکننده حق است... او رهبری خیرخواه، کشتی نجات و راهنمای هدایت و نور چشم مخلوقات و شایسته‏ترین فرد است که ردای امامت بر تن دارد و بینا کننده نابینایان است. او همان است که زمین را از عدل و داد پر می‏کند؛ همان‏گونه که پیش از آن از ستم لبریز می‏شود...

طلب یاری دین و دینداران

بارالها ولی و حجتت [مهدی(عج)] را یاری کن و به کمک او دینت را نصرت بخش و دوستان و شیعیانت را به واسطه او تأیید کن و ما را نیز از جمله آنان قرار ده.

خدایا وجود آن عزیز را از شرّ هر ظالم و طغیانگر، و بلکه از همه مخلوقاتت حفظ کن و از رسیدن هر ناگواری به او جلوگیری کن و به کمک او خاندان پیامبر را محفوظ بدار و عدل و داد را به دست توانای او حاکمیت بخش. او را با قدرت و عظمتت تأیید کن و یارانش را یاری و دشمنان و روی‏گردانان از نصرت او را به خودشان واگذار. پروردگارا جباران و ستمگران را به دست او درهم شکن. منافقان و ملحدان را به واسطه او نابود کن و زمین را به برکت ظهورش از عدل و داد لبریز ساز. بارالها، ما را از جمله یاران و شیعیان حقیقی او قرار ده...

دعای امام رضا علیه‏السلام برای امام زمان(عج)

پروردگارا، همان‏گونه که کار پیامبران و فرستاده‏های گرانقدرت را به سامان آوردی، کار خلیفه و بنده‏ات را نیز چنان که زیبنده و شایسته است به سامان آر. او را با فرشتگانت حفظ فرما و توانایی ببخش. برای او محافظان امینی که از روبرو و پشت سر مراقب او باشند تعیین کن. نگرانی و هراس او را به امنیّت و آرامش خاطر مبدل ساز... اجازه پیکار بر ضد دشمنانت و دشمنانش را به او عنایت فرما و مرا نیز از یاران وارسته و پاک‏باخته او قرار ده. به راستی که تو بر انجام دادن هر کاری قادر و توانایی.

طلب آمرزش گناهان شیعیان

سید بن طاوس نقل می‏کند امام مهدی(عج) در دعا برای شیعیان خود می‏فرمایند: پروردگارا شیعیان ما را در بهشت وارد کن و از دوزخ و آتش آن دورشان ساز و ایشان را مشمول غضبی که بر دشمنانمان روا می‏داری قرار نده.

دعا برای حفظ دین

امام مهدی(عج) در بخشی از دعای معروف به «صلوات بر پیامبر و آل پیامبر(ص)» چنین می‏فرمایند: پروردگارا، بر ولیّت که زنده کننده سنت تو و برپا دارنده فرمان تو و دعوت کننده به سوی توست درود فرست؛ بر او که حجّت و خلیفه و گواه تو بر بندگان است. پروردگارا پیروزی او را استوار و عمرش را طولانی کن و با طولانی شدن عمر با برکتش زمین را زینت بخش. خداوندا، او را از شرّ حسودان و نیرنگ بازان حفظ کرده، در پناه خویش مصونش دار. آرزوهای ستمگران را از او دور ساز و از دست سرکشان و طغیانگران رهایی‏اش بخش... پروردگارا، با ظهور او احکام به فراموشی سپرده شده دینت را از نو زنده ساز و احکام تغییر یافته را اصلاح کن تا دین تو به واسطه او دوباره طراوت و تازگی یابد و هیچ‏گونه شبهه و بدعت و باطلی به آن راه پیدا نکند.

درخواست نابودی باطل

حضرت مهدی(عج) در یکی از دعاهای معروف خود می‏فرمایند:

... پروردگارا [به نور آخرین حجتت] هر تاریکی را روشن و با استواری و پایداری او هر بدعتی را ریشه کن فرما و با توانایی او هر گمراهی را منهدم کن و هر سرکشی را درهم شکن و با شمشیر او هر آتشی را خاموش فرما و هر ظلمی را با عدالت او هلاک گردان و حکمش را بر هر فرمانی برتری ده و هر سلطه‏ای را از حکومتش دور ساز... بارالها، هرکس را که با او به ستیزه برخیزد خوار کن و هرکسی را که با او به دشمنی برخیزد نابود فرما و نیرنگ هر حیله‏گر و نیرنگ‏بازی را در حق او بی‏اثر ساز و هرکسی که حقّ آن حضرت را انکار کند یا امور مربوط به او را سبک بشمارد یا در صدد خاموش کردن نور او باشد و تلاش کند تا نام و یاد او به فراموشی سپرده شود محو و نابود کن.

دعای دوران غیبت حضرت مهدی(عج)

حضرت مهدی(عج) در حقّ خود چنین دعا می‏کنند:

پروردگارا مرا از دیدگان دشمنانم پنهان ساز و بین من و دوستانم جمع کن. آنچه از احکام دین تو درگذشته به فراموشی سپرده شده است به دست من زنده ساز. ظهورم را نزدیک کن و رهایی از غیبت را بر من سهل و آسان فرما... آن گاه که اجازه ظهور به من دادی مرا با لشکریان پیدا و پنهانت یاری کن و مرا در به پاداشتن احکامت موفق بدار و بر تمام کسانی که از حد تو تجاوز می‏کنند پیروز ساز. حق را پیروز و باطل را نابود کن. به درستی که باطل نابودشدنی است. به یاران و شیعیانم آنچه ایشان را خوشنود می‏سازد و بر پشتیبانی‏شان می‏افزاید، عطا کن. به حق رحمتت، ای مهربان‏ترین مهربانان، آنها را در پناه خود قرار ده.

درخواست ظهور

در دعای ندبه که منصوب به امام صادق علیه‏السلام است آمده است:

کجاست آن بقیة‏الله که از عترت هدایتگر بیرون نیست؟ کجاست آن عزیزی که برای ریشه کن ساختن دنباله ستم و ستمگری آماده شده است؟ کجاست آن که انتظار می‏رود با ظهور و قیام خود، کژی‏ها را برطرف سازد؟ کجاست آن حجت الهی که برای احیای مجدد احکام واجب و مستحب ذخیره شده است؟ کجاست آن که در نابود کردن اساس ستم و تجاوز امیدها به اوست؟ کجاست آن که برای زنده کردن کتاب خدا و حدود آن در نظر گرفته شده است؟ کجاست آن زنده کننده نشانه‏های دین؟ کجاست درهم شکننده شوکت و عظمت تجاوزگران؟ کجاست خراب کننده بناهای شرک و نفاق؟ کجاست نابود کننده اهل فسق و گناه و کجاست ریشه کن کننده اهل عناد و گمراهی و کجاست عزت دهنده دوستان و خوار کننده دشمنان؟

دعا برای نصرت و پیروزی حقّ

امام صادق علیه‏السلام می‏فرمایند:

بارخدایا، به برکت وجود آن حضرت حق را پایدار کن و باطل را از میان بردار و دوستانت را به یاری او به دولت و سلطنت برسان و دشمنانت را به دست او خوار کن.

خداوندا، بین ما و او چنان پیوندی برقرار کن که در بهشت با پدران او هم‏نشین شویم... ما را یاری کن تا موفق به ادای حقوق او شویم و همواره در پیروی از او اهتمام داشته باشیم و از نافرمانی‏اش اجتناب کنیم... خداوند به برکت او نماز ما را قبول کن و گناهانمان را بیامرز و دعاهایمان را مستجاب و روزی‏مان را فراخ ساز و همّ و غمّ ما را چاره کن و حاجت‏هایمان را برآور. با وجه کریم خود به ما توجه کن و تقرّب ما را به آن حضرت بپذیر.

درخواست یاری برای اسلام و مؤمنان

امام زمان(عج) دعایی برای شیعیان نوشته‏اند و به آنها دستور داده‏اند که در شب‏های ماه رمضان آن را بخوانند در بخشی از این دعا که به دعای افتتاح معروف است چنین آمده است:

پروردگارا، بر ولی امرت درود فرست؛ بر قائمی که جهانیان در آرزوی او به سر می‏برند؛ بر آن عادلی که همه منتظر اویند. او را با فرشته‏های مقرّبت حمایت کن و با روح‏القدس تأیید بفرما... خداوندا، او را دعوت کننده به کتابت و قیام کننده به ترویج و تبلیغ دینت و خلیفه خود در زمین قرار ده؛ همان‏گونه که امامان پیش از او را خلیفه خود قرار دادی و ترس او را به امن و ایمنی بدل فرما.

بارالها او را عزّت بخش و به واسطه او مؤمنان را عزیز کن او را یاری فرما و با او مؤمنان را یاری کن و به او نصرت کامل و عزت عطا فرما.

با دست توانای او دین اسلام و سنت پیامبر اکرم(ص) را به گونه‏ای آشکار ساز که از ترس کسی، چیزی از حق و حقیقت مخفی نماند.

آرزوی تحقق دولت موعود جهانی

حضرت مهدی(عج) در دعایی می‏فرمایند: بارالها، ما از تو امید تحقق دولت کریمه‏ای را داریم که در سایه آن اسلام و مردم مسلمان به عزّت و عظمت دست یابند و نفاق و اهل نفاق در آن دولت خوار و ذلیل شوند. خداوندا، ما را در آن دولت از دعوت کنندگان به سوی تو و پیشوایان راه هدایت قرار بده. به یاری امام زمان(عج) کرامت دنیا و آخرت را نصیب ما فرما. توفیق عمل به آنچه از حقّ که به ما شناساندی به ما عطا کن... پروردگارا، به برکت وجود آن امام همام پریشانی‏های ما را برطرف کن و پراکندگی امورمان را به اصلاح و تفرقه و گسیختگی ما را به وحدت و یکدلی تبدیل فرما. کمیِ ما را را به بیشی و خواری‏مان را به عزّت تبدیل کن و کمبودهایمان را برطرف ساز.

در بخشی از دعای روز عید فطر

ابوحمزه ثمالی از امام باقر علیه‏السلام نقل کرده که فرمودند: در روز جمعه و عید فطر و قربان، در موقع رفتن برای نماز این دعا را بخوانید: خداوندا، رو به سوی تو کردم... بر آن ولیّت که در انتظار امر ظهور تو به سر می‏برد و مورد انتظار دوستانت می‏باشد. درود فرست. خداوندا پراکندگی و نابسامانی‏های ما را به یاری ولی خود به انسجام و یکدستی تبدیل کن و ستم را به دست توانای او ریشه‏کن ساخته، عدالت را حاکمیت بخش. زمین را با عمر طولانی و بابرکت او زینت بخش و با یاری‏ات او را تأیید بفرما. همه کسانی را که یاری کننده این خاندانند نصرت عطا کن و کسی که خواری و شکست این خاندان را بخواهد خوار فرما و مخالفان و خیانت کنندگان به این خاندان را نابود کن...

دعا برای حفظ ایمان و عقاید

از جمله دعاهایی که از قول امام زمان(عج) و از طریق عثمان بن سعید عمری نقل شده، دعای خاص دوره غیبت است. در قسمتی از آن دعا آمده است: پروردگارا، دیدار ولی خودت را آشکار کن... و ما را از جمله کسانی قرار ده که چشم‏های آنها به دیدار حضرتش روشن می‏شود. ما را به خدمت موفق ساز و در حال پایبندی به ولایت و اهداف او بمیران و در خدمت او محشورمان کن. خداوندا، او را از شرّ هرآنچه آفریده‏ای در پناه خود حفظ کن. بارالها، عمر او را طولانی فرما... خداوندا با طولانی شدن دوره غیبتش یقینمان را زایل مکن و یادش را از ذهنمان خارج مساز و انتظار و ایمان به او و یقین داشتن به ظهورش و دعا برای حضرتش را از ما مگیر. باورمان را در مورد آن حضرت همانند باورمان به وحی و آنچه بر پیامبرت نازل فرموده‏ای استوار ساز.

سخنان حضرت مهدی(عج)

زمان و علامت ظهور

برای ظهور امام زمان(عج) وقت خاصی تعیین نشده و همواره در سخنان پیامبراکرم(ص) و ائمه اطهار علیهم‏السلام از گمانه‏زنی در این زمینه نهی شده است؛ چرا که مشیت الهی آن است که زمان دقیق این واقعه مبارک، برای مصلحتی که در آن هست؛ از همگان مخفی باشد. البته برای ظهور علامت‏های بسیاری در روایات ذکر شده است ولی هیچ‏کدام از آنها وقت خاص ظهور را مشخص نمی‏سازد. در توقیعی که از سوی امام زمان(عج) خطاب به علی بن محمد سمری، آخرین نایب خاص دوره غیبت صغری، صادر شده آمده است: دوره‏ی غیبت کبری آغاز شد و ظهور واقع نخواهد شد مگر وقتی که خداوند متعال اجازه دهد و این کار هم بعد از زمانی بسیار طولانی ـ آن وقت که قلب‏ها قساوت پیدا کرد و زمین از ستم پر شد ـ به وقوع خواهد پیوست.

راه نجات

بی‏شک در طول زمان، برخی شبهات فکری و اعتقادی رخ می‏نماید که بر اثر نبود دقت و تأمل لازم عده‏ای را به بیراهه می‏کشاند در چنین هنگامی وجود معیاری که انسان را از انحراف باز دارد بسیار ضروری است. زمانی در بین گروهی از اندیشمندان شیعه در بحث‏های کلامی اختلاف پدید آمد. از ناحیه امام عصر(عج) توقیعی صادر شد که در بخشی از آن چنین توصیه شده بود: از راه راست منحرف نشوید و مقصد و جهت‏گیری خودتان را از طریق دوستی ما اهل‏بیت به سوی سنت و سیره روشن قرار دهید. تقوای الهی پیشه کنید و از رهنمودهای ما پیروی کنید.

مطرود ائمه اطهار علیهم‏السلام

در بسیار از دعاها و زیارات از ائمه اطهار علیهم‏السلام به عنوان صراط و میزان یاد می‏شود. از این رو رضایت ائمه اطهار حکایت از رضایت خداوند دارد. همچنان که اگر عملکرد کسی مورد تأیید آن بزرگواران نباشد بی شک مورد پسند خدا و رسول نیز نخواهد بود. در یکی از سخنان حضرت بقیة‏الله(عج) در این باره آمده است: هر که ما از او بیزاری بجوییم خدا و فرشتگان او و همه پیامبران الهی و اولیایش نیز از او بیزاری می‏جویید.

شکوه از مردم

امام زمان(عج) در شکوه از مردمی که بر اثر سستی و بی‏توجهی به دین از مسیر هدایت منحرف و دچار فتنه‏ها می‏شوند چنین می‏فرمایند: چگونه این مردم در فتنه افتاده، در وادی سرگردانی گام بر می‏دارند و گاهی به چپ و گاهی به راست می‏روند؟ از دین خود دست بر می‏دارند یا دچار تردید می‏شوند یا گاهی حتی با حقّ به دشمنی می‏پردازند. اینان یا آنچه در روایات و اخبار صحیح آمده درک نکرده‏اند، یا اگر درک کرده‏اند خود را به فراموشی می‏زنند...

سفارش به استغفار

گناهان همچون سم سلامت روح انسان را به خطر می‏اندازند. هرگاه انسان در نتیجه فریب نفس اماره یا وسوسه‏های شیطان و غفلت‏هایی که بر اثر مشغول شدن به دنیا و زینت‏های آن پیش می‏آید دچار گناه شود، لازم است هرچه زودتر از طریق توبه و استغفار نسبت به تدارک گذشته و برطرف ساختن آثار سوء گناه اقدام کند؛ به امید آن که مشمول رحمت و غفران الهی قرار گیرد. امام عصر(عج) در پاسخ به حسن بن فضل یمانی که مرتکب خطایی شده بود و با ارسال نامه‏ای از آن حضرت عذرخواهی کرده بود، نوشتند: هرگاه از گناه و اشتباهی که مرتکب شده‏ای به درگاه خداوند متعال استغفار کنی، خداوند آن را می‏بخشد.

آثار بخل و یاری نکردن نیازمندان

حضرت مهدی(عج) درباره کسانی که به رغم برخورداری از نعمت‏های الهی، از رسیدگی به وضع محرومان خودداری می‏کنند فرموده است: هرکس که خداوند به او نعمت‏هایی عنایت کرده و از رسیدگی به وضع آن دسته از افراد که درباره آنها سفارش شده بخل ورزد، در دنیا و آخرت در زمره زیانکاران قرار خواهد گرفت.

راه عاقبت به خیری

از آرزوهای مهم تک تک افراد آن است که در زندگی به گونه‏ای رفتار کنند که عاقبت نیکی داشته باشند. در این زمینه رهنمودهای بسیاری از اولیای الهی نقل شده است که بی شک رعایت آنها انسان را به سعادت واقعی و عاقبت بخیری موفق می‏سازد. حضرت مهدی(عج) در این‏باره می‏فرمایند: شیعیان ما وقتی به فرجام نیک دست می‏یابند که از گناهانی که خداوند نهی کرده به طور کامل دوری کنند و هیچ‏یک از آنها را مرتکب نشوند.

اوّلین سخن امام زمان علیه‏السلام در زمان ظهور

مرحوم شیخ صدوق نقل می‏کنند وقتی که امام زمان(عج) ظهور کنند در حالی‏که به دیوار کعبه تکیه کرده‏اند ابتدا این آیه را قرائت خواهند کرد:بَقیة اللّه خیر لَکُمْ اِنْ کُنْتم مؤمنین؛ بقیة اللّه برای شما بهتر است اگر اهل ایمان باشید.

آن گاه خواهند فرمود منم بقیّة‏الله و حجت خدا و خلیفه و جانشین او برای شما. نقل شده است از آن زمان به بعد هرکس که خدمت حضرت مهدی(عج) می‏رسد به آن حضرت با عبارت: السّلام علیک یا بقیّة‏الله؛ سلام بر تو ای بقیّة‏اللّه؛ سلام خواهد داد.

القاب حضرت مهدی عج

مهدی

«مهدی» یکی از مشهورترین نام‏های حضرت است. امام باقر علیه‏السلام درباره دلیل نام‏گذاری آن حضرت به این اسم، می‏فرمایند: قائم آل محمد(عج) را به این دلیل، مهدی می‏نامند که او، مردم را به آن دسته از اموری که برایشان پوشیده است، هدایت خواهد کرد. وی، تورات اصلی و دیگر کتاب‏های پیامبران پیشین را از مخفی‏گاه آنها، بیرون خواهد ساخت. حضرت صادق نیز در این باره می‏فرمایند: به آن حضرت، مهدی گفته‏اند؛ زیرا او مردم را به امری که آن را گم کرده‏اند، هدایت می‏کند.

قائم

قائم، یکی از القاب حضرت مهدی(عج) است، امام رضا علیه‏السلام در تبیین دلیل این نام‏گذاری، می‏فرمایند: حضرت صاحب الامر(عج) را قائم نامیده‏اند، چون او، به حق، قیام خواهد کرد. شیخ صدوق نیز در کمال‏الدین نقل می‏کند که «صقر بن دلف» گفت: روزی از حضرت امام محمدتقی علیه‏السلام پرسیدم: یابن رسول اللّه، چرا فرزند امام عسکری علیه‏السلام را قائم نامیدند؟ آن حضرت فرمودند: برای این‏که او ،اصل امامت را پس از فراموش شدن و روی گرداندن بیشتر مردم از آن، دوباره مطرح خواهد ساخت.

منتَظَر

از امام جواد علیه‏السلام روایت شده است که حضرت مهدی(عج) را منتظَر می‏نامند؛ چون دوران غیبت برای وی، بسیار طولانی خواهد بود. مخلصان امت با وجود طولانی شدن این دوره، ظهور او را انتظار خواهند کشید، ولی شک کنندگان، دچار تردید خواهند شد و او را انکار خواهند کرد.

همچنین آن‏حضرت را منتظِر نیز نامیده‏اند؛ زیرا وجود مبارک امام زمان(عج) همواره در حال انتظار به سر می‏برند، تا اجازه قیام و ظهورشان از سوی خداوند متعال صادر شود. آنگاه ستم را از زمین بزدایند و آن را از عدل و داد پُر سازند.

حجت اللّه

در دسته‏ای از روایت‏ها و دعاها، امام عصر(عج) را حُجّت یا حجّة‏اللّه نامیده‏اند. درباره دلیل این نام‏گذاری، نظرهای گوناگونی بیان شده است. از جمله گفته‏اند: خداوند تبارک و تعالی به وسیله آن حضرت بر بندگانش، اتمام حجّت می‏کند و به همه پرسش‏ها و شبهه‏های آنان پاسخ می‏دهد. به گونه‏ای که در سرپیچی از حق، برای هیچ کس، بهانه‏ای باقی نخواهد ماند. برخی نیز گفته‏اند: امام زمان(عج) حجة‏اللّه است؛ به این معنی که حکومت الهی بر همه خلایق، به دست آن حضرت تحقق خواهد یافت.

صاحب الامر

امام مهدی(عج) را صاحب الامر نیز می‏نامند؛ زیرا آن حضرت، رهبر و پیشوایی است که خداوند تبارک و تعالی، پیروی از ایشان را بر همه بندگان خود، واجب دانسته است. از جمله در قرآن کریم می‏فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‏اید، از خدا و پیامبرش و صاحبان امر، پیروی کنید».

روایت معتبری در تفسیر این آیه، تصریح دارد که مراد از «اولی‏الامر»، امامان معصوم و خاندان پیامبر اکرم(ص)اند که نخستین آنان، حضرت علی بن ابی‏طالب علیه‏السلام و واپسین آنان، حجت‏بن الحسن‏العسکری؛ امام زمان(عج) است.

خلف صالح

یکی دیگر از القاب امام زمان(عج)، خلف صالح است که این تعبیر در سخنان ائمه اطهار علیهم‏السلام بیشتر به چشم می‏خورد. امام صادق علیه‏السلام در این باره می‏فرمایند: خلف صالح از فرزندان من است. مهدیِ این امّت اوست. نامش محمد و کنیه‏اش، ابوالقاسم است که در آخرالزمان، قیام خواهد کرد.

مراد از خلف، جانشین است. آن حضرت را خلف صالح می‏گویند؛ زیرا جانشین همه انبیا و اوصیای پیشین است و همه دانش، حالت‏ها و ویژگی‏های آنان را در خود گرد آورده است. در حدیث «لوح» حضرت صدیقه طاهره(س) در این باره آمده است: آن گاه پس از امام عسکری علیه‏السلام این سلسله (امامت) را با پسر و خلف او کامل می‏کنم. او که برای جهانیان رحمت است. برای اوست کمال صفوت آدم و رفعت ادریس و آرامش نوح و بردباری ابراهیم و شدّت و صلابت موسی و بهای عیسی و صبر ایوب...

بقیّة‏اللّه

از جمله لقب‏های امام زمان(عج)، بقیّة‏اللّه است. درباره نامیده شدن آن حضرت به این لقب، دیدگاه‏های گوناگون، مطرح شده است؛ برای مثال، گفته‏اند: این تعبیر، واژه‏ای جامع و کامل است که شخصیت و عظمت آن حضرت را بیان می‏کند؛ زیرا آن حضرت، وارث آدم و یادگار کسی است که ملایکه بر او سجده کردند و همه موجودات در برابر او سر تسلیم فرود آوردند.

همچنین گفته‏اند چون آن حضرت قیام کنند، به کعبه تکیه می‏دهند و نخستین آیه‏ای که به زبان جاری خواهند ساخت، این است: اگر مؤمن باشید، بقیّة‏اللّه برای شما از هرچیز دیگر، بهتر است. آن گاه خواهد فرمود: منم بقیة‏اللّه و حجت الهی و خلیفه او برای شما. از آن پس، هرکس که به ایشان سلام کند، از عبارت السّلام علیک یا بقیّة‏اللّه فی ارضه استفاده می‏کند.

منتقم

«منتقِم» از دیگر لقب‏های حضرت مهدی(عج) است. حضرت رسول اکرم(ص) در این‏باره فرمودند: از جمله اوصاف مهدی آل محمّد(عج) این است که انتقام مظلومان را از ستم‏گران خواهد گرفت. افزون بر این، خود امام عصر(عج) به احمد بن اسحاق نوشتند: من از دشمنان خداوند، انتقام خواهم گرفت.

وارث

در بعضی دعاها و سخنان ائمه علیهم‏السلام ، از حضرت مهدی(عج) با عنوان وارث یاد شده است. پیامبر اکرم(ص) در خطبه غدیریه می‏فرمایند: آن حضرت، وارث علوم، کمالات، مقامات و منزلت‏های همه انبیا و اوصیا و پدران بزرگوارش خواهد بود. به عبارت دیگر، همه آن‏چه انبیا و اوصیا داشته‏اند، او یک‏جا خواهد داشت.

موعود

موعود یکی از نام‏های مشهور آن حضرت است که تقریبا در همه ادیان آسمانی به آن معروف است. امام سجاد علیه‏السلام در تفسیر آیه وَ ما تُوعَدُون، دلیل این نام‏گذاری را چنین بیان می‏فرمایند: مقصود، قیام قائم آل محمد(ص) است که وعده ظهور او به همه پیامبران و امت‏های گذشته داده شده است. بنابراین، در زیارت آن حضرت آمده است: سلام بر آن مهدی که خداوند وعده داده است که به واسطه او بین همه مردم، وحدت و یکپارچگی ایجاد کند.

خاتم الاوصی

از جمله لقب‏های حضرت مهدی(عج)، خاتم‏الاوصیاست؛ زیرا آن حضرت، آخرین وصی پیامبر اکرم(ص) و آخرین امام معصومند که با ظهور خود، نظام عدل اسلامی را در سرتاسر جهان، حاکمیت خواهند بخشید. از خدمت‏گزار امام عسکری علیه‏السلام نقل شده است که وقتی به حضور حضرت مهدی(عج) رسیدم، حضرت، خود را با این تعبیرها به من معرفی کردند: منم خاتم الاوصیا که خداوند تبارک و تعالی به واسطه من، بلاها و فتنه‏ها را از خاندان و شیعیانم، برطرف خواهد ساخت.

داعی

در یکی از زیارت‏ها با تعبیر «داعِیَ اللّه» از امام مهدی(عج) یاد شده است: اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا داعِیَ اللّه. درباره دلیل این نام‏گذاری نقل شده است که آن حضرت از جانب خداوند متعال مأموریت دارند تا مردم را به سوی پروردگارشان فرا خوانند. ایشان در این راه، به اندازه‏ای تلاش خواهند کرد تا آیین الهی در سرتاسر جهان حاکمیّت پیدا کند و جز دین خدا، هیچ مکتب و تفکری، ادعای جهان داری و راهنمایی بشر را نداشته باشد.

برای امام زمان(عج) بیش از سیصد لقب ذکر شده که هر یک بر بعد خاصی از شخصیت و ویژگی‏های اخلاقی و روحی آن حضرت دلالت دارد. از جمله آنهاست: مهدی، منصور، قائم، حجت‏الله، صاحب‏الامر، خلف صالح، بقیة‏الله، منتقم، موعود، خاتم‏الاوصیا، داعی، باسط، ثائر، صاحب‏الزمان، ولی‏اللّه، خلیفة‏الرحمان، برهان، سیّد و منتظر.

باسط

یکی از لقب‏های امام زمان(عج) باسط است. باسط یعنی کسی که نعمت و برکات را گسترده می‏سازد. در زمان حکومت آن حضرت داد در همه جا گسترده خواهد شد. همه مخلوقات در سایه عدالت آن بزرگوار به آرامش و آسایش دست می‏یابند و از نعمت‏های الهی بهره‏مند خواهند شد. همچنین احکام حیات‏بخش اسلام در سرتاسر عالم مورد توجه قرار گرفته، زمینه تشکیل حکومت واحد جهانی بر اساس قوانین الهی فراهم خواهد آمد. زمین و آسمان برکات خود را در زمان حضرت به مردم ارزانی خواهند داشت. اساس کفر و شرک از بین می‏رود و همه مردم در سایه آن حضرت تسلیم آیین الهی خواهند شد و حتی درندگان نیز خوی درندگی خویش را کنار خواهند گذاشت.

تمام

هر یک از لقب‏های حضرت مهدی(عج) بر گوشه‏ای از ویژگی‏های شخصیّت بی‏نظیر آن‏حضرت دلالت دارد. یکی از لقب‏های آن حضرت «تمام» است. امام مهدی(عج) را از آن جهت لقب تمام داده‏اند که آن حضرت در کمالات اخلاقی، سجایای انسانی، شرافت نسب و خاندان، شوکت و عظمت، رأفت و محبّت و قدرت و سلطنت تام و بی‏عیب است و احدی از انبیا و اولیا به آن حدّ دست نیافته‏اند و توفیقی که امام زمان(عج) در اجرای احکام الهی پیدا کرده هیچ یک از پیامبران و اوصیا پیدا نکرده است. همچنین می‏توان گفت: آن حضرت را تمام نامیده‏اند چون وی متمّم و کامل کننده خلافت و حکومت الهی و نیز علوم و کمالات در روی زمین است و از طریق رهنمودها و برنامه‏های تربیتی و اخلاقی آن حضرت است که بشر به بالاترین درجات کمال روحی و عرفانی دست خواهد یافت.

غائب

از جمله لقب‏هایی که برای مهدی موعود(عج) ذکر شده لقب غائب است. غائب یعنی غیرظاهر. آن گاه که ستم‏پیشه‏گان ظلمت‏پرست، نورانیّت دوازدهمین حجّت بر حقّ الهی را تاب نیاوردند و با یورش به منزل امام عسکری علیه‏السلام در صدد بر آمدند تا منجی عالم بشریت را به قتل برسانند، خداوند متعال به قدرت و حکمت لایزال خویش، زمینه غیبت آخرین حجتش را فراهم ساخت تا با حفظ جان باقی مانده سلسله امامت و سلاله نبوّت نعمت خود را بر انسان‏های ستمدیده کامل کند. از آن روز غیبت مصلح بزرگ بشر آغاز شد و امام دوازدهم هم از این‏رو به امام غائب معروف شد.

مأمول

مأمول یعنی آرزو شده و کسی که مردم به او امید بسته‏اند و چشم‏انتظار اویند. این تعبیر از جمله لقب‏های حضرت مهدی(عج) است. همه مردم دنیا چشم انتظار قیام آن منجی بزرگند تا با ظهور خویش ستم و تبعیض و تعدّی را از سرتاسر جهان برطرف ساخته، دنیا را پر از عدل و داد سازد. لقب مأمول به این حقیقت اشاره دارد که چون همه آرزوی ظهور آن حضرت را دارند به او امام مأمول می‏گویند. در قسمتی از زیارت گران‏قدر «سلام علی آل یس» آمده است: «سلام بر تو ای امام امین. درود بر تو ای مقدّم بر همه عالم که تمام مخلوقات در آرزوی تو به سر می‏برند».

ناطق

یکی از لقب‏های معروف امام زمان(عج) لقب «ناطق» است. در زیارت عاشورا آمده است: «ان یرزقنی طلب ثارکم مع امام مهدی ناطق؛ از خداوند متعال درخواست می‏کنم که توفیق انتقام گرفتن از دشمنان شما را به همراه امام و راهنمای ناطق روزی‏ام کند». لقب ناطق را رسول‏خدا(ص) به حضرت مهدی(عج) دادند و در حدیثی در معرفی تک‏تک ائمه اطهار علیهم‏السلام ، بیان فرمودند. این لقب از آن رو به امام عصر(عج) داده شده است که ائمه قبلی بر اثر تسلط دشمنان، بسیاری از امور و اسرار را نمی‏توانستند بیان کنند؛ چون خطرهای فراوانی اساس اسلام را تهدید می‏کرد. اما حضرت مهدی(عج) وقتی ظهور کنند از چنان قدرت و عظمتی برخوردار خواهند بود که تمام طاغوت‏ها را سرکوب کرده، همه علوم و معارف را بدون هیچ‏گونه نگرانی بیان، و حکم خداوند را جاری می‏فرمایند.

نور آل محمد(ص)

«نور آل محمد» از لقب‏های حضرت مهدی(عج) است که ریشه قرآنی دارد. توضیح آنکه هرچند نام امام زمان(عج) در قرآن کریم ذکر نشده است ولی در روایات مربوط به تفسیر آیات، در موارد متعدد برخی از آیات به اعمال و ویژگی‏های آن‏حضرت تفسیر یا تأویل یا تطبیق شده است؛ به عنوان مثال آیاتی چون واللّه متمّ نوره (خدا نور خودش را کامل خواهد ساخت) یا اشرقت الارض بِنور ربّها (زمین به نور پروردگارش روشن می‏گردد) و یهدی اللّه بنوره من یشاء (خداوند هرکس را که بخواهد با نور خودش هدایت می‏کند) به ولایت حضرت قائم(عج) و ظهور و ارشادات آن حضرت تفسیر شده است.

پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار علیهم‏السلام این مفسّران حقیقی قرآن، آیات فراوانی را به امام زمان(عج)، تفسیر و تأویل یا بر آن تطبیق داده‏اند که به برخی از آنها اشاره می‏شود:

و ما اراده کردیم برآنان که در زمین مستضعف واقع شدند، منّت بگذاریم و آنان را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم.

از علی بن ابی‏طالب علیه‏السلام در تأویل این آیه رسیده است که: مراد از مستضعفان، خاندان پیامبر(ص) است که خداوند، سرانجام مهدی این خانواده را بر می‏انگیزد و آنان را بدو به عزت و شکوه می‏رساند و دشمنانشان را خوار و بی‏مقدار می‏کند.

خداوند به کسانی از شما که ایمان آورند و کارهای شایسته انجام دهند، وعده داده است که آنان را در روی زمین به حاکمیّت برساند.

امام سجّاد علیه‏السلام در توضیح این آیه فرمودند: به خدا سوگند، این مؤمنان شایسته‏کردار، شیعیان ما اهل‏بیت‏اند. خداوند این نوید و وعده مبارک را به دست بزرگ‏مردی از خاندان ما تحقق خواهد بخشید، که او، مهدیِ این امّت است.

به راستی، ما پس از نوشتن در ذکر (همه کتاب‏های آسمانی یا تورات) در زبور داود نیز نوشتیم که بندگان نیکوکار من، ملک زمین را به ارث خواهند برد.

امام باقر علیه‏السلام در تفسیر این آیه می‏فرمایند: مراد از آنها، اصحاب حضرت مهدی(عج) در آخرالزمان است.

او خدایی است که رسولش را با دین حقّ فرستاد، تا او را بر همه‏ی آیین‏ها پیروز کند. هرچند که مشرکان، این کار را نپسندند.

ابوبصیر از امام صادق علیه‏السلام درباره این آیه پرسید. آن‏حضرت در پاسخ فرمودند: به خدا سوگند، تأویل این آیه هنوز واقع نشده است. ابوبصیر می‏پرسد: فدایت گردم، تأویل این آیه چه هنگامی تحقق خواهد یافت؟ امام صادق علیه‏السلام می‏فرمایند: آنگاه که قائم آل محمد(عج) به اراده الهی قیام کنند. هنگامی که آن حضرت قیام کردند، از شرک و شرک‏گرایی، اثری نخواهد ماند و دین حق بر همه آیین‏ها چیره خواهد شد.

بدانید خداوند زمین را پس از مردنش، زنده خواهد ساخت.

امام باقر علیه‏السلام در توضیح این آیه می‏فرمایند: خداوند متعال، زمین را پس از آنکه اهل آن کفر بورزند، به دست حضرت قائم(عج) زنده خواهد کرد. حضرت باقر علیه‏السلام در روایت دیگری، در این‏باره می‏فرمایند: منظور از مردن زمین، کفر ورزیدن اهل آن است. خداوند، آن را به یاری حضرت قائم(عج) زنده خواهد کرد؛ یعنی عدالت را در آن استقرار خواهد بخشید.

...و کسی که مظلومانه به قتل برسد، ما به ولّی او، تسلط بر قاتل را داده‏ایم (یا دیه بگیرد یا قصاص کند یا درگذرد). پس آن که در مقام قتل و خونریزی، اسراف نکند، از جانب ما، منصور و مؤید خواهد بود.

امام باقر علیه‏السلام در تبیین مضمون این آیه می‏فرمایند: مراد از قُتِل مظلوما حسین بن علی علیه‏السلام است که مظلومانه کشته شد و اولیای خون آن حضرت، ماییم. هنگامی که قائم ما قیام کند، خون امام حسین علیه‏السلام را خواهد خواست... و انه کان منصورا؛ یعنی جهان به پایان نخواهد رسید، تا انتقام این خون به دست مردی از خاندان رسول صلی‏الله‏علیه‏و‏آله گرفته شود. مردی که جهان را از قسط و عدل پر خواهد کرد، همان‏گونه که پیش از آن، از ستم لبریز می‏شود.

بقیة‏الله (ذخیره الهی) برای شما مردم ـ اگر مؤمن باشید ـ از هر چیزی و هر کسی، بهتر است.

مرحوم طبرسی در کتاب احتجاج از علی بن ابی‏طالب علیه‏السلام روایت می‏کند که: بقیة‏الله یعنی مهدی(عج)، که پس از سپری شدن دوره‏ای طولانی، خواهد آمد و زمین را از عدل پرخواهد ساخت، همان‏گونه که از ستم پر می‏شود.

امام باقر علیه‏السلام می‏فرمایند: هنگامی که حضرت مهدی(عج) قیام کنند، به دیوار کعبه تکیه می‏کنند. آنگاه، نخستین سخنی که بر زبان جاری می‏سازند، عبارت است از آیه بقیة اللّه خیرلکم ان کنتم مؤمنین. از آن پس، هر مسلمانی که به آن‏حضرت سلام می‏دهد، از این عبارت استفاده خواهد کرد: السلام علیک یا بقیة‏اللّه فی ارضه.

آن کیست که دعای بیچاره مضطر را به اجابت می‏رساند و رنج و اندوه را برطرف می‏سازد و شما را جانشینان بر روی زمین قرار می‏دهد.

از امام صادق علیه‏السلام روایت شده است: این آیه درباره قائم آل محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله نازل شد. به خدا سوگند، اوست که هنگام قیام، در مقام ابراهیم، دو رکعت نماز می‏خواند و دست به دعا برمی‏دارد. آنگاه، خداوند، دعای او را اجابت می‏کند و ناراحتی‏اش را می‏زداید و او را خلیفه خود در زمین قرار می‏دهد.

کسانی که اگر آنها را در زمین ساکن کردیم، نماز را بر پا می‏دارند و زکات می‏دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‏کنند.

امام باقر علیه‏السلام می‏فرمایند: این آیه متعلق به خاندان محمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است؛ یعنی دوازدهمین امام، حضرت مهدی موعود(عج) و یاران ایشان که خداوند، آنها را در شرق و غرب جهان، جای می‏دهد و دین اسلام را چیره می‏کند و هر بدعت باطلی را به یاری او و یارانش محو می‏کند.

الم. این کتاب که هیچ تردیدی در آن نیست، مایه هدایت پرهیزکاران است؛ آنانی که به غیب ایمان آورده‏اند، نماز را برپا می‏دارند و از آنچه به آنها روزی کرده‏ایم، انفاق می‏کنند.

یحیی بن ابی‏القاسم می‏گوید: از امام صادق علیه‏السلام درباره این آیات پرسیدم. آن حضرت در پاسخ فرمودند: مراد از متقیان، شیعیان علی بن ابی طالب علیه‏السلام اند و غیب، هم همان حجّت غائب است. و در جای دیگر، امام صادق علیه‏السلام در این باره می‏فرمایند: یؤمنون بالغیب؛ یعنی ایمان بیاورند به قیام قائم(عج).

پس به کارهای نیک سبقت گیرید. هرجا که باشید، خداوند همه شما را گرد خواهد آورد.

ابوخالد می‏گوید: امام باقر در تفسیر این آیه فرمودند: در کارهای نیک از یکدیگر پیشی گیرید؛ یعنی به ولایت چنگ بزنید. مراد از این فرمایش خداوند که هرجا باشید، همه شما را گرد خواهد آورد، اصحاب حضرت قائم(عج)اند که شمارشان سیصد و اندی نفر است. به خدا سوگند، امّت معدود که در آیات قرآن ذکر شده است، ایشانند... آنها همانند ابرهای پاییزی در یک ساعت (از سرتاسر عالم) جمع خواهند شد.

سوگند به عصر که انسان در زیانکاری است. مگر آنان که ایمان آورده‏اند و کارهای نیک انجام می‏دهند و یکدیگر را به حق و پایداری سفارش می‏کنند.

مفضل بن عمر از تفسیر این سوره پرسید. امام صادق علیه‏السلام این‏گونه پاسخ دادند: سوگند به عصر؛ یعنی عصر قیام حضرت قائم(عج). و انسان در زیانکاری و خسران است؛ یعنی دشمنان ما اهلبیت در زیانند. مگر کسانی که ایمان آورند؛ یعنی آن که به آیات خدا ایمان آورند... یکدیگر را به حق سفارش کنند؛ یعنی به امامت سفارش کنند. یکدیگر را به صبر و پایداری توصیه کنند؛ یعنی در دوران غیبت امام زمان(عج)، مردم را به پایداری در اعتقادات تشویق می‏کنند.